UNAM IIH Sermones en mexicano

Sermón AYER1485-97

Regresar

Fuente

Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 97-107

Autor

Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores

Título

Viernes Santo (sermón de Pasión) / Sermo de passione domini in parasceve

Tema

Vere dolores nostros ipse tulit et languores nostros ipse portauit [Is 53, 4]

Fecha

Entre 1540 y 1563

Resumen

El sermón está organizado en cuatro secciones: 1) Exordio. En el exordio los oyentes son amonestados sobre la importancia de entablar amistad con personas de buen corazón, ya que son ellas quienes los ayudarán en el momento de la muerte. 2) Primera parte. Se mencionan varios episodios de la Pasión de Cristo, resaltando, en todo momento, la ausencia de “amigos” que ayudaran a Jesús en su sufrimiento. Al final de esta sección se presentan varios símiles que invitan a los oyentes a “recibir alegremente”(ser tolerantes / pacientes) todo tipo de sufrimientos, algunos de ellos muy cercanos a la realidad indígena del momento. Por ejemplo, aquellos que en tiempos prehispánicos fueron tlahtohqueh son invitados, ahora, a consolarse, sabiendo que al igual que a ellos, a Jesús también le quitaron su tlahtohcayotl. 3) Segunda parte. Sigue el relato de la Pasión, a partir de lo ocurrido en el Monte Calvario. Llama la atención la importancia que al final de esta sección se le da a los sufrimientos de María. 4) Tercera parte. Gira en torno a lo que sucedió con el ánima de Jesús después de la muerte: se relata cómo Lucifer quiso apoderarse de ella, pero fue encarcelado por Jesús. Posteriormente se habla de lo que sucede con el alma de las personas después de la muerte y la manera en que la “justicia de Dios” castiga los pecados. El sermón finaliza con una interesante explicación sobre cómo la Iglesia usa las indulgencias para sacar a los pecadores del Purgatorio.

Materia bíblica

Ecl 4, 10

Eclo 25, 12

Is 53, 4 (Tema)

Is 53, 7

Jn 15, 14

Jr 14, 8

Lc 22, 44

Mt 27, 37

Ro 5, 12

Sl 30, 5

Sl 141, 4

Vocabulario cristiano
altar (neologismo: préstamo)
altar
ánima (neologismo: préstamo)
alma
ánima
dios (neologismo: préstamo)
Dios
indulgencia (neologismo: préstamo)
indulgencia
mahmazoualtia itech cruz (neologismo: derivación léxica)
crucificar
extender de brazos sobre la cruz (lit.)
mártires (neologismo: préstamo)
mártires
mictlan (neologismo: extensión semántica)
Infierno
lugar de muertos (lit.)
necuatequiliztli (neologismo: derivación léxica)
acto de echarse agua en la cabeza (lit.)
Bautismo
neyolmelahualiztli (neologismo: derivación léxica)
confesión
declaración de lo que hay en el corazón (lit.)
declaración de lo vivido (lit.)
enderezamiento del corazón (lit.)
paraíso (neologismo: préstamo)
paraíso
pecado original (neologismo: préstamo)
pecado original
pecado venial (neologismo: préstamo)
pecado venial
profeta (neologismo: préstamo)
profeta
purgatorio (neologismo: préstamo)
purgatorio
Sacramento (neologismo: préstamo)
sacramento
santo sacramento (neologismo: préstamo)
santo sacramento
temictiani tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
pecado mortal
templo (neologismo: préstamo)
templo
teonahuatilli (neologismo: derivación léxica)
Mandamiento divino
teotl (neologismo: extensión semántica)
Dios
divinidad
teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
palabra de teotl (lit.)
palabra divina
Sagrada Escritura
teoyotica nenamictiliztli (neologismo: derivación léxica)
casamiento
casamiento espiritual (lit.)
matrimonio
tlacatecolotl (neologismo: extensión semántica)
búho humano (lit.)
búho-persona (lit.)
demonio
diablo
tlamacehualiztli (neologismo: extensión semántica)
merecimiento
penitencias
tlatlacohuani (neologismo: extensión semántica)
corruptor (lit.)
pecador
tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
daño (lit.)
defecto
pecado
tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
Acto de rogar (lit.)
rezar
Observaciones de contenido

A lo largo del texto se advierte que, de entre los posibles tópicos relacionados con la Pasión de Cristo, la elección del autor fue “el consuelo” al momento de la muerte. El sermón contiene, en la primera parte, muchos símiles entre los sufrimientos de Cristo y los sufrimientos cotidianos del cristiano promedio: la pérdida del reino entre los gobernantes, la ofensa de las personas, la pobreza, la humillación, etcétera.

Observaciones sobre el estado del manuscrito

El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y entre renglones y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl. El manuscrito carece de foliación original, se utiliza la paginación de la edición de la Biblioteca Digital Mundial.

Observaciones adicionales

Este sermón guarda semejanzas con otro para la misma ocasión del Ms. 1482 de la Biblioteca Nacional de México (f. 108r-112v). En éste también se narra el enfrentamiento entre el alma de Cristo y el demonio luego de su muerte y se desarrolla mas ampliamente el tema de las indulgencias.

Fragmentos

Auh in teuatl titlatoani in ticuililo motlatocayo, in tichicovico: ma no ytettzinco ximoyollali yn totlaçotemaquixticatzi: ca anililoc in itlatocayotzin ca ytettzinco pouiya in hierusalen tlatocayotl, ca oquimocuililique, yvan icatzinco necacayavaloc, Yuhquinma motlatocatlapiquiani ic otoliniloc, vitzyavalli icpactzinco oquimanilique, acatl ymactzinco quitequilique. In vitzyavalli ca cenca tecoco cenca teavilquixti, teocuitlaicpacxochitl ipan quipouhque: auh in acatl cenca teavilquixti, teocuitlatopilli ipan quipouhque. Niman ye ixpantzinco motlatlanquaquetza teca necacayavaliztica: quitoaya. {Aue Rex Judeorum} tlatoanie ximopaquiltitie. Inin cuix yuh mopan omochiuh in iquac titlatocatlaçaloc, titecutlaçaloc: ma ximoyollali, ma yuh xiquito in iuh quimitalhui totlaçotemaquixticatzi. Ca in iquac teixpanuiloc in ixpan pilato: in yeuatl pilato quimotlatlanili, quimolhuili. Cuix nelli titlatoani? Quimitalhui yn totecuyo Ca amo nicnocuitlaviya yn nican tlalticpac tlatocayotl. No yuh tiquitoz in tevatl omitzcuilique motlatocayo: ca amo necuitlaviloni yn tlalticpac tlatocayotl: çan yeyo cenca necuitlaviloni in ilhuicac tlatocayotl etc. Auh in yeuantin miquiztlatzontequililo, ca no ytettzinco moyollalizque in totlaçotemaquixticatzi. ynic miquiztlatzontequililoc ca çan tetlapiquiliztica, çan tetenanavatiliztica, çan tecocoliliztica. Ca in yeuantin judiosme cenca quinmocnelili in totecuyo, quinpati in incocoxcava tlamaviçoltica teotlatoltica miecpa quinmoyollalili tlamauiçoltica quinmotlaqualtili, quimizcalili yn inmiccava, quinpatili in intech quinevaya etc. In yevantin cenca quimotlaçotilizquia cenca quimomaviztililizquia, oquimotenanavatililique oytettzinco tlatlamique oquimotlapiquilique ixpan in pilato, inic omiquiztlatzontequililoc. Inin cuix aca ipan mochiva yn nicantlalticpac? Ca niman ayac. In ixquichtin omiquiztlatzontequililoque ca tlatlacovani, ca tlatlacoltica oquimaceuhque yn miquiztli: çan iceltzin yn totlaçotemaquixticatzin amo quimaceuh miquiztli, amo mictiloni: çan vel iyollotzin tlama in oquimocelili miquiztli. ca yuh ca yn teotlatolli. oblatus est quia ipse voluit. Esaie 52 quitoznequi In yeuatzin temaquixtiani vel iyollotzin tlama quimomacatzino yn miquiztli. Ipanpay, in yevantin apostolome yvan martyresme: cenca oquipaccacelique in miquiztli etc.  (p. 102)

Palabras clave

Anás, Caifás, consuelo, crucifixión, eclipse, Herodes, indulgencias, judíos, justicia de Dios, Lucifer, Monte Calvario, paraíso, Pasión de Cristo, Pilato, purgatorio, santa María

Referencias

Compárese con:
https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/control/sermon.referencias?id=87

Manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/

Como citar

Bernardino de Sahagún, "Viernes Santo (sermón de Pasión) / Sermo de passione domini in parasceve", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 97-107. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-97 [consulta 5 de septiembre de 2026].