UNAM IIH Sermones en mexicano

Sermón AYER1485-41

Regresar

Fuente

Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 41-43

Autor

Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores

Título

II domingo después de Epifanía / Dominica 2ª post Epophania

Tema

Vocatus est auntem Ihesus et discipuli eius ad nuptias [Jn 2, 2]

Fecha

Entre 1540 y 1563

Resumen

Sermón distribuido en cuatro secciones: 1) exordio (sin título) donde se propone a los padres amonestar a sus hijos para que elijan a una buena persona con quién casarse y para que lo hagan por motivos sinceros y de manera correcta. 2) Primera parte. Se habla de los sacramentos con los que se recibe la gracia de Dios (bautismo, confirmación y confesión), posteriormente se relata el pasaje de las bodas de Caná y los milagros que obró Jesús en presencia de su madre y sus discípulos. 3) Segunda parte. Gira en torno a la constante pregunta: “Cuando te casaste ¿acaso invitaste al banquete a Nuestro Señor Jesucristo o quizá a quien es el tlacatecolotl?” Tal pregunta aparece varias veces acompañada de hipotéticas situaciones desagradables en las que los casados podían haber incurrido. 4) Tercera parte. Está dirigida a quienes no se han casado pero quieren, y deben hacerlo dentro de las normas cristianas. Aquí hay una especie de guía para las parejas comprometidas, que es bastante parecida, en cuanto a orden y contenido, a las pláticas de preparación para el matrimonio que los indígenas próximos al compromiso recibían de parte de los franciscanos. Esto se puede constatar en el informe tocante al sacramento del matrimonio que aparece en el llamado Códice franciscano, editado por Joaquín García Icazbalceta.

Materia bíblica

Jn 1, 17

Jn 2, 1

Jn 2, 2 (Tema)

Mt 19, 6

Vocabulario cristiano
bautismo (neologismo: préstamo)
bautismo
confirmación (neologismo: préstamo)
Confirmación
gracia (neologismo: préstamo)
gracia
matrimonio (neologismo: préstamo)
Matrimonio
necuatequiliztli (neologismo: derivación léxica)
acto de echarse agua en la cabeza (lit.)
Bautismo
nemaquixtiliztli (neologismo: derivación léxica)
salvación
neyolcuitiliztli (neologismo: derivación léxica)
confesar el corazón (lit.)
confesión
sacramento (neologismo: préstamo)
sacramento
teopan nemanepanoliztli (neologismo: derivación léxica)
casamiento
juntamiento de manos en el templo (lit.)
matrimonio
teopixqui (neologismo: extensión semántica)
El que guarda al teotl (lit.)
sacerdote
teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
palabra de teotl (lit.)
palabra divina
Sagrada Escritura
teoyotica nenamictiliztli (neologismo: derivación léxica)
casamiento
casamiento espiritual (lit.)
matrimonio
tlacatecolotl (neologismo: extensión semántica)
búho humano (lit.)
búho-persona (lit.)
demonio
diablo
tlamacehualiztli (neologismo: extensión semántica)
merecimiento
penitencias
tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
daño (lit.)
defecto
pecado
tlatlauhtiliztli (neologismo: derivación léxica)
rezar
rogar (lit.)
Observaciones de contenido

En la segunda parte, el predicador debía referirse a las costumbres prehispánicas de alianza matrimonial, a fin de invitar a los oyentes a abandonarlas, por ejemplo, se pregunta si se casaron con algún pariente suyo, si se casaron con la mujer que habían presentado en la iglesia o con otra y si antes de la boda habían tenido relaciones sexuales.

Observaciones sobre el vocabulario

En el exordio aparecen dos neologismos para el sacramento del matrimonio: in teoyotica nenamictiliztli (casamiento espiritual) e in teopan nemanepanoliztli (juntamiento de manos en el templo). El primero alude al carácter del acto (un acontecimiento espiritual) y el segundo al contexto de la celebración (dentro del templo/iglesia).

Observaciones adicionales

El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl. Hay una versión de este sermón en el manuscrito 1482 de la Biblioteca Nacional de México (fols. 25r.-27r.).

Fragmentos

In iquac otimonamicti nopiltzine cuix oticmocovanochili yn totecuyo Jesuchristo anoço yevatl in tlacateculutl. In ac tevatl çan ichtaca otican mociuauh in achto ytech otitlatlaco çatepan otimonamicti, ca tlacatecolutl oticcovanotz, ca tlatlaculli ipan oticchiuh ynmonenamictiliz. Auh intla otiztlacat in iquac otimonamicti, in amo yevatl oticmonamicti mociva tla, amo oticmomachitocaznec ipanpa ca ye ilama in oc ychpuchtli otican: ca tlacateculotl oticcovanotz, ca ipan in tlatlaculli omochiuh monenamictiliz, ca itlacauhtica. Auh in tevatl movanyolqui oticmonamicti in anoço vepollitica tiquiximati, in amo titlatolmelauh in iquac otitlatlaniloc, ca tlacateculotl oticcovanotz ca ipan tlatlacolli omochiuh, yn monenamictiliz ca itlacauhtica. Auh in tevatl achto ytech tacic monamic in ayamo anmomanepanoque anoço ayamo missa amopan omito, ca tlacateculotl oticcuvanotz, ca tlatlacolli ipan otimonamicti. Auh in tevatl in amo timocencauh in iquac otimonamicti, yn amo otimoyolmelauh amo no omitzchocti yn motlatlacol etc. Ca no yevatl ticcovanotz in tlacatecolutl, ca ipan tlatlacolli in otimonamicti.  (p. 42)

Palabras clave

apóstoles, Caná, Galilea, matrimonio

Referencias

Manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/

Como citar

Bernardino de Sahagún, "II domingo después de Epifanía / Dominica 2ª post Epophania", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 41-43. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-41 [consulta 5 de septiembre de 2026].