UNAM IIH Sermones en mexicano

Sermón AYER1485-167

Regresar

Fuente

Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 167-170

Autor

Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores

Título

XV domingo después de Pentecostés / Dominica 15 post penthecostes

Tema

Quam cum videret dominus misericordia motus super eam dixit illi. Noli flere etc [Lc 7, 13]

Fecha

Entre 1540 y 1563

Resumen

Sermón estructurado en cuatro secciones: 1) exordio. Se invita a los padres a amonestar a sus hijos sobre la importancia de socorrer a los afligidos, particularmente a aquellos que aqueja la muerte de algún ser querido. 2) primera parte. Es una traducción al náhuatl del tema de la domínica, basada en un episodio del evangelio de Lucas, donde Jesús consuela a una mujer que se dirige a enterrar a su hijo muerto. Como en la mayoría de este conjunto de sermones, el evangelio sirve de ejemplo al predicador, en este caso para mostrar la importancia que dentro de la religión católica tiene el socorro a los afligidos. Dicho ejemplo se refuerza con varias citas del Antiguo Testamento concernientes al socorro a los afligidos. 3) segunda parte. Se le presentan al oyente varias situaciones hipotéticas por las que la gente se aflige tras la muerte de algún ser querido o al pensar en la muerte de sí mismos. 4) tercera parte. Presenta a los muertos como un ejemplo para que las personas reflexionen sobre las posibles circunstancias de su ánima al momento de la muerte. En este sentido, el predicador debía informar al público sobre el destino del alma de aquel que muere en pecado mortal, el cual era el mictlan, y el destino de aquellos que morían en “pecados menores”, quienes iban al Purgatorio.

Materia bíblica

Job 30, 25

Lc 7, 13 (Tema)

Vocabulario cristiano
ánima (neologismo: préstamo)
alma
ánima
Dios (neologismo: préstamo)
Dios
mictlan (neologismo: extensión semántica)
Infierno
lugar de muertos (lit.)
misa (neologismo: préstamo)
misa
nemaquixtiliztli (neologismo: derivación léxica)
salvación
neyolcuitiliztli (neologismo: derivación léxica)
confesar el corazón (lit.)
confesión
temictiani tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
pecado mortal
teopixqui (neologismo: extensión semántica)
El que guarda al teotl (lit.)
sacerdote
teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
palabra de teotl (lit.)
palabra divina
Sagrada Escritura
tlacatecolotl (neologismo: extensión semántica)
búho humano (lit.)
búho-persona (lit.)
demonio
diablo
tlaneltoquiliztli (neologismo: derivación léxica)
creencia verdadera
fe
tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
Acto de rogar (lit.)
rezar
Observaciones de contenido

En la primera parte el predicador debía aludir de manera negativa a ciertas costumbre funerarias prehispánicas que siguieron imperando durante todo el siglo XVI, entre ellas “saludar al muerto” o elaborar un tlaquimilolli (envoltorio) y guardarlo en casa.

Observaciones adicionales

El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y entre renglones y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl.

Fragmentos

intla aca anquimati ye miquiznequi in amotlaxilacaltia umpa anyazque anquipaleuizque anquichicauazque inic vel itetzincu no chicaoaz yn totecuyo Jesuchristo: auh in iquac omic antepaleuizque inic quimiloloz inacayo yvan anteuicazque ynmotocaz in iquac ye tocuz ipanpa anquimotlatlauhtilizque in totecuiyo yvan anquinyollalizque in miccauaque. Ma ic ximixcuitica in icnociuatzintli, ca miequintin cololhuitiaque inic motocaz iconeuh, ca in yeuantin yvanyolque yvan icalecapoua in oquimatqueca omic iconeuh, quiyollalito, amo quitlamanilito amo quitlapaloto yn micqui, amo quicauato tequimiloloni, amo umpa otlaquato in iuh anquichiua nican antlaca, ca vel tetlapololti in anquichiua, inic ixpan antlamana micqui inic anquitlapoloa, ca netlapololtiliztli tlateotoquiliztli. Cuix oc ytech monequi in micqui? ca niman amo, ca aoc motlachia aoc motlacaqui, ca ça tlaçolli ça çoquitl: in ianima oquiyolitiaya oquiz oquitlalcaui: ca çan ipanpa yn umpa viloua inic yollalilozque miccauaque, auh inic ticmotlatlauhtiliz dios ipanpa yanima. In iquac ipan ticalaquiz amo tictlapaloz yn micqui, çan yeuantin tiquintlapoloz yvantiquinyollaliz yn miccauaque, yvan ticpouaz in mocuentas inic quimotlaoculiliz totecuiyo yanima etc.  (p. 168)

Palabras clave

Job, muerte, Naím, purgatorio, tlaquimilolli, Tobías

Referencias

manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/

Como citar

Bernardino de Sahagún, "XV domingo después de Pentecostés / Dominica 15 post penthecostes", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 167-170. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-167 [consulta 5 de septiembre de 2026].