UNAM IIH Sermones en mexicano

Sermón AYER1485-157

Regresar

Fuente

Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 157-159

Autor

Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores

Título

X domingo después de Pentecostés / Dominica 10 post penthecostes

Tema

Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur [Lc 18, 14]

Fecha

Entre 1540 y 1563

Resumen

El contenido del sermón se organiza en cuatro secciones: 1) exordio. Se propone a los padres amonestar a sus hijos para no ser arrogantes y para que no desprecien a los demás. 2) primera parte. Se inserta un ejemplo tomado del evangelio de Lucas, capítulo 18, en el que se habla de un fariseo, que en el sermón es representado por un teopixqui que se fue a jactar de sus buenas obras ante Dios, y un publicano, un tequitlato (el que reparte el trabajo) en el sermón, quien iba arrepentido ante Dios para ser perdonado. 3) segunda parte. Hay una comparación entre la manera en que Saúl perdió su tlahtohcayotl, a causa de su presunción, y las personas que “se dan golpes de pecho” en la iglesia y aparentan ser buenos frente a los demás. 4) tercera parte. Está dirigida a los que son humildes en nombre de Dios, cuyas acciones son comparadas a las de los santos y a las de Jesús en la tierra.

Materia bíblica

Eclo 10, 7

Flp 2, 8-9

Job 20, 6-7

Lc 18, 14 (Tema)

Vocabulario cristiano
altar (neologismo: préstamo)
altar
mictlan (neologismo: extensión semántica)
Infierno
lugar de muertos (lit.)
misa (neologismo: préstamo)
misa
santos (neologismo: préstamo)
santos
teopan (neologismo: extensión semántica)
convento
Iglesia
templo
teopixqui (neologismo: extensión semántica)
El que guarda al teotl (lit.)
sacerdote
teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
palabra de teotl (lit.)
palabra divina
Sagrada Escritura
tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
daño (lit.)
defecto
pecado
tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
Acto de rogar (lit.)
rezar
Observaciones de contenido

La manera en que se presentan los personajes del relato ejemplar de la primera parte debió haber sido bastante confusa para los oyentes, pues aunque en el principio se trata de un teopixqui y un tequitlato, cargos a los que los nahuas estaban bien familiarizados, al final se hace referencia a ellos por el nombre con el que aparecen en la Sagrada Escritura: “Luego Nuestro Señor dijo: ‘En verdad les digo que este publicano fue perdonado, fue compadecido, y que el fariseo no fue perdonado, no fue compadecido’”.

Observaciones sobre el vocabulario

En este sermón aparecen una gran cantidad de vocablos nahuas, algunos de ellos neologimos, para aludir a la arrogancia: nehueimatiliztli (presunción), necualmatiliztli (engreimiento), nepohualiztli (arrogancia) y chachamahua (jactarse).

Observaciones adicionales

El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y entre renglones y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl.

Fragmentos

Iz catqui machiyotl quimotlalili yn totecuyo Jesuchristo, inic ytech titixcuitizque, ca axcan mitoa in ipan euangelio, quimitalhuia. Omentin teopan tlatlatlauhtito, ce tlacatl teopixqui in oc ce tlacatl tequitlato. Auh in teopixqui altar itlan motlanquaquetzato, quimotlatlauhtili yn totecuiyo quito. Notecuiyoe nimitznotlaçocamachitia, mixpantzinco ninocnelilmati: yehica ca amo niuhquica amo niquinnenevilia in tlatlacouani tlalticpac tlaca, in ichtequinime in tlatlacovani tetlaxinque, amo no niuhqui yn nican icac tequitlato: ca yn nehuatl yn cece semana ipan oppa yn ninoçaua, auh in ixquich notlatqui tlamatlactetilia ic mixpantzinco in tlamana. Auh in publicano çan veca in icaca xomulco motlanquaquetzticaya, çan toloticaya amo motlapaloaya inic aco tlachiaz, çan meltepiniaya quitoaya. Diose ma xinechmotlaoculili yn nitlatlacuuani. Niman quimitalhui in totecuiyo. Çan nelli namechilhuia inin publicano otlapopolhuililoc otlaoculiloc: auh in phariseo amo tlapopolhuililoc amo otlaoculiloc: Yehica ca in ixquichtin mouecapanoua tlanitlaçalozque: auh yn mocnomati vecapanolozque. Ca yeuatli inic quinmononochili totecuiyo ynmopouani in atlamatini inic amo moyectenevazque, inic amo moveimatizque, inic amo mochachamavazque: ca in aquique yuh quichiuay tlanitlaçalozque pinauhtilozque in iquac miquizque etc. (p. 158)

Palabras clave

arrogancia, fariseo, publicano, Saúl

Referencias

manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/

Como citar

Bernardino de Sahagún, "X domingo después de Pentecostés / Dominica 10 post penthecostes", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 157-159. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-157 [consulta 5 de septiembre de 2026].