Sermón AYER1485-157
Fuente
Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 157-159
Autor
Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores
Título
X domingo después de Pentecostés / Dominica 10 post penthecostes
Tema
Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur [Lc 18, 14]
Fecha
Entre 1540 y 1563
Resumen
El contenido del sermón se organiza en cuatro secciones: 1) exordio. Se propone a los padres amonestar a sus hijos para no ser arrogantes y para que no desprecien a los demás. 2) primera parte. Se inserta un ejemplo tomado del evangelio de Lucas, capítulo 18, en el que se habla de un fariseo, que en el sermón es representado por un teopixqui que se fue a jactar de sus buenas obras ante Dios, y un publicano, un tequitlato (el que reparte el trabajo) en el sermón, quien iba arrepentido ante Dios para ser perdonado. 3) segunda parte. Hay una comparación entre la manera en que Saúl perdió su tlahtohcayotl, a causa de su presunción, y las personas que “se dan golpes de pecho” en la iglesia y aparentan ser buenos frente a los demás. 4) tercera parte. Está dirigida a los que son humildes en nombre de Dios, cuyas acciones son comparadas a las de los santos y a las de Jesús en la tierra.
Materia bíblica
Eclo 10, 7
Flp 2, 8-9
Job 20, 6-7
Lc 18, 14 (Tema)
Vocabulario cristiano
- altar (neologismo: préstamo)
- altar
- mictlan (neologismo: extensión semántica)
- Infierno
- lugar de muertos (lit.)
- misa (neologismo: préstamo)
- misa
- santos (neologismo: préstamo)
- santos
- teopan (neologismo: extensión semántica)
- convento
- Iglesia
- templo
- teopixqui (neologismo: extensión semántica)
- El que guarda al teotl (lit.)
- sacerdote
- teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
- palabra de teotl (lit.)
- palabra divina
- Sagrada Escritura
- tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
- daño (lit.)
- defecto
- pecado
- tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
- Acto de rogar (lit.)
- rezar
Observaciones de contenido
La manera en que se presentan los personajes del relato ejemplar de la primera parte debió haber sido bastante confusa para los oyentes, pues aunque en el principio se trata de un teopixqui y un tequitlato, cargos a los que los nahuas estaban bien familiarizados, al final se hace referencia a ellos por el nombre con el que aparecen en la Sagrada Escritura: “Luego Nuestro Señor dijo: ‘En verdad les digo que este publicano fue perdonado, fue compadecido, y que el fariseo no fue perdonado, no fue compadecido’”.
Observaciones sobre el vocabulario
En este sermón aparecen una gran cantidad de vocablos nahuas, algunos de ellos neologimos, para aludir a la arrogancia: nehueimatiliztli (presunción), necualmatiliztli (engreimiento), nepohualiztli (arrogancia) y chachamahua (jactarse).
Observaciones adicionales
El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y entre renglones y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl.
Fragmentos
Iz catqui machiyotl quimotlalili yn totecuyo Jesuchristo, inic ytech titixcuitizque, ca axcan mitoa in ipan euangelio, quimitalhuia. Omentin teopan tlatlatlauhtito, ce tlacatl teopixqui in oc ce tlacatl tequitlato. Auh in teopixqui altar itlan motlanquaquetzato, quimotlatlauhtili yn totecuiyo quito. Notecuiyoe nimitznotlaçocamachitia, mixpantzinco ninocnelilmati: yehica ca amo niuhquica amo niquinnenevilia in tlatlacouani tlalticpac tlaca, in ichtequinime in tlatlacovani tetlaxinque, amo no niuhqui yn nican icac tequitlato: ca yn nehuatl yn cece semana ipan oppa yn ninoçaua, auh in ixquich notlatqui tlamatlactetilia ic mixpantzinco in tlamana. Auh in publicano çan veca in icaca xomulco motlanquaquetzticaya, çan toloticaya amo motlapaloaya inic aco tlachiaz, çan meltepiniaya quitoaya. Diose ma xinechmotlaoculili yn nitlatlacuuani. Niman quimitalhui in totecuiyo. Çan nelli namechilhuia inin publicano otlapopolhuililoc otlaoculiloc: auh in phariseo amo tlapopolhuililoc amo otlaoculiloc: Yehica ca in ixquichtin mouecapanoua tlanitlaçalozque: auh yn mocnomati vecapanolozque. Ca yeuatli inic quinmononochili totecuiyo ynmopouani in atlamatini inic amo moyectenevazque, inic amo moveimatizque, inic amo mochachamavazque: ca in aquique yuh quichiuay tlanitlaçalozque pinauhtilozque in iquac miquizque etc. (p. 158)
Palabras clave
arrogancia, fariseo, publicano, Saúl
Referencias
manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/
Como citar
Bernardino de Sahagún, "X domingo después de Pentecostés / Dominica 10 post penthecostes", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 157-159. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-157 [consulta 5 de septiembre de 2026].


