Sermón AYER1485-139
Fuente
Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 139-141
Autor
Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores
Título
Santa Trinidad / In die Sanctisime trinitatis, et est dominica prima post penthecostes
Tema
Cum venerit paracletus quem ego mittam vobis a patre Spiritum veritatis qui a patre procedit [Jn 15, 26]
Fecha
Entre 1540 y 1563
Resumen
Sermón organizado en cuatro secciones: 1) Exordio. Se expone cómo, a partir del buen ejemplo, las madres enseñan a hablar a sus hijos de manera correcta. 2) Primera parte. Se presenta a la Iglesia como madre que enseña a los creyentes los significados de aquellas palabras “difíciles” que están en la “palabra divina”, entre ellos, el significado de la "Santísima Trinidad", para lo cual se cita un fragmento en latín del Credo de san Atanasio. 2) Segunda parte. Se revela el significado de “Santa Iglesia” y el papel que ella juega con respecto a la Santísima Trinidad. Siguiendo el hilo del exordio, aquí se presenta una explicación bastante detallada de cómo la Iglesia, a través de sus representantes, llega a la explicación correcta de las “palabras difíciles”, particularmente en cuanto a la noción de Santísima Trinidad. Así, se menciona cómo, a partir de un concilio eclesiástico, se puede llegar a saber el significado de la Santísima Trinidad. En este punto, se explica detalladamente cómo se celebra un concilio, qué autoridades acuden a él y cómo las “inspira” el Espíritu Santo. 4) Tercera parte. Se retoma el Credo que elaboraron los apóstoles en una especie de concilio que celebraron en el pasado, por medio de lo cual los creyentes pueden constatar que Dios es “Padre, Hijo, Espíritu Santo, tres personas, un solo teotl, un solo tlahtoani, un solo Todo Poderoso.” En esta misma sección se menciona que no debe prestárseles atención a las imágenes de la Trinidad, porque no revelan su verdadera forma.
Materia bíblica
Jn 15, 26 (Tema)
Pr 1, 8
Vocabulario cristiano
- apóstoles (neologismo: préstamo)
- apóstoles
- Credo (neologismo: préstamo)
- Credo
- Dios (neologismo: préstamo)
- Dios
- Espíritu santo (neologismo: préstamo)
- Espíritu Santo
- ixiptla (neologismo: extensión semántica)
- imagen
- réplica
- representante
- misa (neologismo: préstamo)
- misa
- necuatequiliztli (neologismo: derivación léxica)
- acto de echarse agua en la cabeza (lit.)
- Bautismo
- Santísima Trinidad (neologismo: préstamo)
- Santísima Trinidad
- teopixqui (neologismo: extensión semántica)
- El que guarda al teotl (lit.)
- sacerdote
- teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
- palabra de teotl (lit.)
- palabra divina
- Sagrada Escritura
- tlacatecolotl (neologismo: extensión semántica)
- búho humano (lit.)
- búho-persona (lit.)
- demonio
- diablo
- tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
- Acto de rogar (lit.)
- rezar
Observaciones de contenido
La segunda y tercera parte de este sermón son por demás interesantes. En la segunda, se le explica a los oyentes qué es y cómo se lleva a cabo un "concilio". En la tercera parte hay una alusión a la circulación entre los indígenas de pinturas de la Santísima Trinidad, pues se explicita que “algunos inventan la imagen de Dios en tanto Padre, Hijo, Espíritu Santo”.
Observaciones sobre el estado del manuscrito
El sermón presenta tachaduras, anotaciones marginales y entre renglones y adiciones de citas latinas con su traducción al náhuatl. Este manuscrito carece de foliación original, se utiliza la paginación de la edición de la Biblioteca Digital Mundial.
Fragmentos
Auh tla xicqualmocaquitica, iz catqui in quenin mochiua: inic yevatzin tonantzin Santa yglesia quimotlatlanilia spiritu santo In iquac cequintin amo vel quicaqui teotlatolli, in itla ovi ipan motlapololtia, niman tecentlalia in vei teopixqui Santo padre quincentlalia in ixquichtin obisposme, yn nouiyan cemanavac nemi, no yevantin in arçobisposme in patriarchasme in tlamatinime uncanmocentlalia in iquac ye mochintin omocentlalique moteneva concilio, niman quimotlatlauhtilia in dios inic quinmotlaoculiliz quintlanextiliz, quitoa in imissa spiritu santo niman ye ic mononotza, niman quintlanextilia in spiritu santo inic quittazque melavac in vel teyolpachiuiti. In iquac opachiuh inyollo, niman quicuiloa in tlatolli, niman quimachiotia in vei teopixqui etc. Niman cecenyaca yauh, viviloa, quitqui in tlatolli: auh in iquac cecenyaca aci umpa tepachoa niman quipovilia yn macevalti, quimilhuia. Iz catqui in imelauaca teotlatolli inic otitocentlalique, inic concilio omochiuh: ca otechmomelauilili in spiritu santo niman ye quinpovilia. Auh yn macevaltin inyollocacopa quicaqui cenca quimauiçoa, cenca quitlaçutla yvan quineltoca; yeica ca itlatoltzin in spiritu santo Inin cenca miecpa in ye yauh mochihua, auh in tlatolli ca ticpia: auh inic onecentlaliloc, inic concilio omochiuh miecpa, ipampa in tlaneltoquiliztli, inic vel ticneltocaz in quenamicatzintli totecuyo dios, inic eyntin personasme, çan ce teotl. Auh ini ca ipampa ilhuitl quiça, yn axcan ca ilhuitzin yntotecuyo dios, inic eittitica ynic persona, auh ca çan ce teotl, inin ic yuhcatzintli totecuyo, vel achto yevatzin otechmolhuili yn totecuiyo Jesuchristo, çan oc ovitlatolli (p. 139)
Aço aca quitoa, cuix vel micuiloz in ixiptlatzin totecuyo, inic vel timatizque quenamicatzintli? tla xiccaqui nopiltze yn totecuiyo dios inic oquichtli vel micuiloa, ca mieccan mopia in ixiptlatzi: auh inic teotl avel micuiloa, inic tetatzin, tepiltzin, spiritu santo ca niman ayac vel quicuiloz acan mopia ixiptlatzin. Cequinti çan quipiqui in quicuiloa ixiptlatzin dios ynic tetatzin. tepiltzin. spiritu santo çan amo nelli yuhqui in ixiptlatzin, ca çan tetlapololti etc. tla xiccaqui nopiltzine ca amo monequi ticcaquiz in quenamicatzintli dios ca amo caconi, ca quiniquac yn unpa tiaz ilhuicatl itic ticcaquiz, vel ticmottiliz in quenamicatzintli dios: yn nican tlalticpac çan monequi titlaneltocaziciuhca ytlatoltzin tonantzin Santa yglesia no yuhqui yez yn motlaneltoquiliz ic vel timomaquixtiz etc. (p. 140)
Palabras clave
arzobispo, concilio, Credo, herejes, patriarca, Santísima Trinidad, Santo Padre
Referencias
Manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/
Como citar
Bernardino de Sahagún, "Santa Trinidad / In die Sanctisime trinitatis, et est dominica prima post penthecostes", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 139-141. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-139 [consulta 5 de septiembre de 2026].


