UNAM IIH Sermones en mexicano

Sermón AYER1485-136

Regresar

Fuente

Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485
p. 136-139

Autor

Bernardino de Sahagún
Orden de frailes menores

Título

Pentecostés / Indie sancto penthecostes

Tema

Paracletus autem spiritu sancto quem mittet pater in nomine meo, ille vos docebit omnia et suggeret vobis omnia quecumque dixero [Jn 14, 26]

Fecha

Entre 1540 y 1563

Resumen

Sermón distribuido en cuatro secciones: 1) Exordio. Se expone lo que hacen los buenos padres, principalmente aquellos que son gobernantes, con sus hijos, para que tengan un buen maestro cuando llegue el momento de su educación. 2) Primera parte. El predicador expone el significado del tema de la domínica y proporciona una explicación de quién es el Espíritu Santo. 3) Segunda parte. Se presenta a Dios como tlahtoani (rey) amoroso para con sus hijos, a los que, tras ser bautizados, les confiere que el Espíritu Santo penetre en ellos y los inspire para hacer lo bueno. 4) Tercera parte. En esta sección se hace un recuento de lo que sucedió durante la “misa mayor”. La descripción detalla las acciones mas sobresalientes del evento: el momento en que se abre el altar, el repicar de las campanas, la música y la consagración del agua bautismal. También se dice cómo es que la Iglesia da a los fieles el Espíritu Santo cuando se bautizan y cuando se confiesan. La redacción original del sermón termina mencionando la llegada del Espíritu Santo sobre los apóstoles, seguida de una leyenda en español que dice: “diga la historia y al fin una oración demandando al Espíritu Santo”, que fue tachada. Posteriormente, se hizo una adición siguiendo las instrucciones en español que fueron tachadas: se añadió la “historia” de cómo descendió el Espíritu Santo durante la fiesta de Pentecostés y se incorporó, en latín y sin traducción al náhuatl, la oración con la que se suele invocar al Espíritu Santo durante la misa de la fiesta de Pentecostés.

Materia bíblica

Jn 14, 26 (Tema)

Vocabulario cristiano
ángel (neologismo: préstamo)
ángel
ánima (neologismo: préstamo)
alma
ánima
apóstoles (neologismo: préstamo)
apóstoles
bautismo (neologismo: préstamo)
bautismo
confirmación (neologismo: préstamo)
Confirmación
diablo (neologismo: préstamo)
diablo
Dios (neologismo: préstamo)
Dios
Espíritu santo (neologismo: préstamo)
Espíritu Santo
hereje (neologismo: préstamo)
hereje
misa (neologismo: préstamo)
misa
necuatequiliztli (neologismo: derivación léxica)
acto de echarse agua en la cabeza (lit.)
Bautismo
nezcaliliztli (neologismo: extensión semántica)
acto de avivarse (lit.)
resucitar
sacerdote (neologismo: préstamo)
sacerdote
santos (neologismo: préstamo)
santos
temaquixtiliztli (neologismo: extensión semántica)
salvación
teotl (neologismo: extensión semántica)
Dios
divinidad
teotlahtolli (neologismo: derivación léxica)
palabra de teotl (lit.)
palabra divina
Sagrada Escritura
teoyotica (neologismo: derivación léxica)
con espiritualidad
en una manera sagrada (divino)
tlacatecolotl (neologismo: extensión semántica)
búho humano (lit.)
búho-persona (lit.)
demonio
diablo
tlatlacolli (neologismo: extensión semántica)
daño (lit.)
defecto
pecado
tlatlatlauhtiliztli (neologismo: extensión semántica)
Acto de rogar (lit.)
rezar
Observaciones sobre el estado del manuscrito

El sermón presenta algunas tachaduras, anotaciones marginales y adiciones de texto en náhuatl. Este manuscrito carece de foliación original, se utiliza la paginación de la edición de la Biblioteca Digital Mundial.

Fragmentos

In axcan cenca papaqui motlamachtia yn tonantzin Santa yglesia vei pascua mochiua, in yalhua miectlamantli omochiuh in iquac vei missa. In iquac sacerdote quito gloria in excelsis deo, niman onixtlapo in altar, niman motziliz {tlatzitzilicac yn}Campanas, niman otlapitzaloc otlatzotzonaloc etc. yvan omoteochiuh in nequatequilatl in amo mixpan omochiuh timotolinia, intla xivallani cenca timoyollalizquia. Auh in axcan no cenca miectlamantli yn mochiua yvan moztla yvan viptla ic quinextia yntonantzin Santa yglesia in ipapaquiliz. Auh inyn ca amo çan nen papaqui motlamachtia yn tonantzin Santa yglesia, ca quilnamiqui in icneliloca, quilnamiqui yn cenca qualli cenca yectli in ipan omochiuh inic ynemac omochiuh spiritu santo quilnamiqui ynquenin omacoc ytemachticauh, yteyollalicauh, yteyacancauh, quilnamiqui in inetlauhtil yn inemac.  (p. 138)

tla xiccaqui nopiltzine, in iquac tlacati ipiltzin niman quitemolia in itemachticauh in quimachtiz in quixtlamachtiz in iquac ye ixtlamattiuh etc. Auh in quitemolia amo çan aca, yevatl yn cenca tlamatini, cenca mozcaliani, cenca tetlaçotlani, noviyan altepetlipannemi tetlatlania inic quitemova etc. Auh in iquac onez cenca papaqui, niman ytech quicava in ipiltzin, inic quimachtiz quimocuitlauiz, yvan inic quipiaz: auh in temachtiani niman quichiua in itequiuh, quimachtia yn melauac in chiualoni, quiyollalia inic vel quimoyollotiz yvan quimonemiliztiz in inemachtil, quipixtinemi; auh intla itla quichiua amo chiualoni, cava quipinauhtia quitlatzacuiltia, ic cenca icnelilo in piltontli ic cenca tlaçuti etc. Inin ca yuh quichiuah in tlatoque yn motlacamati yn mixtilia, yuh quichiva in Emperador, no yuh quichiua yn nican tlatoque, inic movapava inpilhua in intelpuchvan in inichpuchvan.  (p. 136)

Palabras clave

apóstoles, diablo, Espíritu Santo, herejes, judíos, misa mayor, moros, Paráclito, Pascua, Resurrección

Referencias

Manuscrito disponible en:
https://www.wdl.org/en/item/15018/view/1/1/

Como citar

Bernardino de Sahagún, "Pentecostés / Indie sancto penthecostes", Newberry Library, Ayer Collection, Ms. 1485, p. 136-139. Recuperado del catálogo Sermones en Mexicano, https://sermonesenmexicano.unam.mx/sem/sermon?s=ayer1485-136 [consulta 5 de septiembre de 2026].